Kategorie-Archiv: ‚S Katz Deitsch Schtick

Was die Amish singe in die Gmee: „Es Loblied“

Waart dihr seilewes in en Amish Gmee? Waart dihr net? ‚S nemmt drei bis vier Schtunne. Die Gmee schtaert frieh mariyets um acht Uhr. Erscht watt gsunge, noht gebt’s die Breddich, un am End watt gebeet. Wann alles faddich iss, gebt’s en guud Iems, eb die Leit abschtaerte fer heem in ihre Buggies. Sie henn Gmee alle zwee Woche. Der Sunndaag, wu kenn Gmee iss, heesst der „Zwischenei-Sunndaag“. Seller Daag fahre deel Amish zu en anner Paert vum Amish Country un gehn zu en anner Gmee.

Heit hemmer en Version vum „Loblied“ gfunne uff Youtube. Soweit, ass ich weess, watt sell immer gsunge. Dihr kennt ausfinne, wie es Amish Singes laut: ‚S gebt en „Vorsaenger“, un noht schtimme all die Leit mit ei un helfe singe. Sie singe aarick langsam. ‚S erscht Mol, ass ich en Amish Gmee gebsucht hab, waar ich mit mei Lied faddich, un die Leit waare yuscht beim vierte Watt! Glaabt’s odder net, awwer sell iss, wie’s iss.

Ich gleich net aarick, wammer die Amish „record“ mit en Camera, weil sie sell selwert net gleiche. Sell Video hawwich uff „hiwwe-wie-driwwe.de“ geduh wehich die Musick. So seid so guud un macht die Aage zu, wann dihr sell abharicht. ;-). Grooss Dank.

‚S KATZ DEITSCH SCHTICK

Oschdere

Wie naegscht sin schun die Oschdere do!
Sie kumme alle Yaahr;
Sell macht die Kinner all so froh,
Des is gewisslich waahr.
Es wunnert mich aa net, wann’s dutt,
Die Oschderoier sin so gut.

Wer legt die Oschderoier dann?
Der Haas, so saagt mer als.
Er nemmt so viel mit, wie er kann
Im Kessel an seim Hals.
Er kocht un farebt sie datt drin,
Mit Kattuh odder Zwiwwlerinn.

Wie dauert mer die Haase doch
Im kalde Winderschnee;
Sie sitze ariyets im’me Loch
Odder in Haufe Schtee,
Un schlofe mit de Aage uff,
Bis eppes kummt, no sin sie uff.

Wann Schitz winders die Haase schiesse,
Sin oft die Kinner bees;
Sie dauere sie, sin net gebliest
Mit so Leit uff Tschaes;
Die Haase lege yedem en Oi
In’s Nescht gemacht mit Schtroh un Hoi.

So ball, dass es naach Oschdere geht,
No is aa‘s Friehyaahr do;
Sell meent, dass alles nau uffschteht,
Watt grie, bleibt nimmi groh.
No waxe aa die Haase am best,
Un wer sie schiesst, der watt gerest.

Wann Newwel schmokt am Barig datt,
Dann weess mer, was sell meent;
Sie koche no ihr Oier datt,
No denkt mer, eener keemt;
Un wann’s aa net ganz Oschdere is,
Macht mer sich reddi—ya gewiss.

Un wann der Daag vor Oschdere kummt,
Do watt gerischt un gschafft;
Die Haase sin all rausgedrummt,
Un reddi fer die Nacht;
Die Oier hen sie all im Sack,
En yeder hot en groosser Pack.

Sie tschumpe um die Haiser rum,
Un finne yedes Nescht;
Ihr Weg is oftmols lang un grumm,
Doch duhne sie es bescht.
Sie finne oft die Buwe erscht,
Doch griege oft die Meed es mehrscht.

So ball mir mol gsehne hen
En Oi in yedem Nescht,
Hot yedes gsaat: „Ich wett, ich hab
Es greescht, es schenscht, es bescht.“
No hen mer glei gepickt, gepickt,
Bis yedes en verbrochenes grickt.

Fer Yaahre lang hen Haase yuscht
Fer yedes eens gebrocht;
Nau grickt mer viel, es is en Luscht,
Sie sin aa all gekocht.
Deel sin so schee un zuckersiess,
Aa Tschocklaett-Haase mit vier Fiess.

Deel leie in de Neschder schee,
Un sin gut uffgefixt;
Un annre hocke uff de Beh
Un hen ihr Ohre gschiptzt.
So gude Haase waare rar,
Wie ich en gleener Schpringer waar.

Kee Wunner sin die Kinner bang,
En Hund fangt mol ihr Haas;
Kee Wunner watt die Zeit so lang,
Un wisse net, ferwas.
En Zuckerhaas mit Tschocklaett-Haar—
Den liebt en Kind vun Yaahr zu Yaahr.

Frank R. Brunner (1835-1908)

S KATZ DEITSCH SCHTICK

Der Abril

Abril — un die Amschle sin do!
Was singe sie mariyets so froh!
Sie schpringe un huppse
Un zoppe un zuppse
Un gehne de Reggewaerm no.

Abrilkalb muss emol sei,
Dabbt immer am Erschde do rei;
Sie schicke uns anne,
Nix hinne, nix vanne,
No lache die Schpitzbuwe glei.

Abril is der Munet fer Ziehge,
Fer Wasser im Keller zu griege,
Deel ziehge mit Schulde,
Mer muss sich gedulde,
Ball duhn sie en Annrer bedriege.

Nau macht mer des Gaardesach naus.
Noh butzt mer im Hof un am Haus;
Un Schauers, die kumme,
Do waxe die Blumme,
Mer heert aa der Piewie datt drauss.

John Birmelin (1873-1950)

‚S KATZ DEITSCH SCHTICK

Gebreiche im Matz

Graad wie die Englische saage mir Deitsche: „Wann der Matz wie en Leeb reikummt, dann geht er naus wie en Lamm.“ Awwer mir hen noch en Schprichwatt: „Wann im Hanning die Katz drauss in der Sunn schloft, dann muss sie im Matz zerick zum Offe.“
Un die Deitsche hen immer fer drucknes Wedder im Matz gebet. Sie hen als gsaat: „Der Schtaab im Matz is waert sei Gewicht in Gold,“ un „En Handvoll Schtaab is en Buschel Frucht waert.“ Awwer wann es im Matz dunnert, dann griege mer fer’s Friehyaahr viel Rege un dann en gudi Ernt.
Wann du im Matz en hohler Baamschtumbe findscht, wu Wasser drin hot, dann nemmscht du sell Wasser un duhscht es uff dei Sunneflecke, dann gehne sie weg. Wann du ken hohler Baamschtumbe hendich hoscht, dann nemmscht der Daa, as frieh mariyets im Matz drauss findscht; sell dutt’s aa.
Hoscht du wehe Aage? Dann nemmscht du in dem do Munet Matz die Satz vum’me Drauweschtock, as du abgschnidde hoscht un duhscht es uff dei wehe Aage. Sie warre ball besser. Un wann en verrenkder Gnechel grickscht, dann wickelscht en Oolehaut drumrum, as im Matz gfange hoscht. Der Gnechel watt ball besser.
Hoscht Obschtbeem? Wann’s im Matz Glatteis gebt, dann griege die Beem viel Obscht. Un wann du am siwwede Matz en Neschtli vun deinre Obschtbeem abschneidscht un dann wegschmeischt, draage die Beem aa viel Obscht.
Am Seent Paetrick’s Daag muscht du nadierlich dei Grautsume naussaehe. Veralders hen sell die Deitsche immer uff sellem Daag geduh, un aa wann der Schnee noch uff’m Grund waar.
Wann am siwwezehde eppes schunscht zu duh hoscht, dann kannscht bis em Detlaus Daag waarde. Sell is am eenundreissichsde Matz. Awwer nemm net der ganze Daag! Weescht du, am Detlaus Daag muscht du noch dei Haus butze, dann kummt es ganz Yaahr ken Ungeziffer ins Haus rei. Un vergess ya net! Am eenundreissichsde Matz muss aa es Fleesch aus’m Schmokhaus genumme warre.

Earl C. Haag

‚S KATZ DEITSCH SCHTICK

‚S Wedder brecht

Gott Lob! Die bidder Kaelt
Weicht widder aus der Welt;
Schnee un Eis fange aa zu rinne,
Dausend Schtraemcher kammer finne.

Der Himmel schteht so hoch un bloh,
Die Wolke sin meh geel wie groh;
Die waarme Windcher saeusle schun,
Un pischbre vun’r heehre Sunn.

Was waar doch des en Kaelt —
(Mer haett sie net beschtellt.)
Hunnert Fiess, un noch meh Ohre
Sin gewiss schun lengscht verfrore!

Fer Gleeder hot mer viel verwendt,
Un Kohle haufeweis verbrennt;
Die Bedder waare hoch gemacht,
Doch ohne Schtolz un ohne Bracht!

Ich saag: So is mer’s recht,
Ass endlich’s Wedder brecht;
Dicke Reck un dicke Decke,
Meege sie mer ball verschtecke!

Der Aerd ihr Leichegleed
Is mer schun lang verleed;
Waer’s immer weiss un kalt,
So waer mer schun zu alt.

Es Wedder wexelt um,
Un yedes freet sich drum.
Yeder Daag watt’n bissche lenger —
Yedi Nacht en bissche enger.

Do guck ich nau mit Freede zu!
(Was kennt ich dann aa mehner duh?)
Ich sag’s frei raus: So is mer’s recht,
Gott Lob un Dank, ass’s Wedder brecht.

Eli Keller  (1825-1919)

‚S KATZ DEITSCH SCHTICK

Hausbutze

Schier alles hot zwee Seide—en aagenehme un en unangenehme. In daere Welt is alles darichnanner gemixt. ‚S Gude is net all uff eem Haufe, un’s Schlecht aa net.

Ich bin als froh, wann der lang un kalt Winder vorbei is, wann’s Friehyaahr kummt, wann die Kaschebaem bliehe un die Veggel singe. Awwer dann kummt aa eppes, was die Blessier widder en wennich verdarebt—’s Hausbutze. Sell kummt alle Friehyaahr so regler wie der Kalenner brofezeit. Ich daet net viel drum gewwe, wann ich net helfe misst. Awwer ich muss meiner Fraa helfe Hausbutze, un sell is graad, wu der Haas im Peffer hockt. Es is aa gaar ken Ausweiche.

Ich hab schun alles browiert. Haus muss gebutze warre. Alles watt dreckich un schtaabich, un do muss gebutzt warre. Ich hab schun oft gewunnert, ferwas der Dreck un Schtaab is. Un der Schtaab kummt aa iwwerall hie, es macht nix aus, wie mer alles verwaahrt. Er kummt in alle Schaenk, Schublade un Kischde. Ya, der Schtaab is schlimmer wie die Dieb. Ich kann die Dieb aus meiner Seef halde, awwer der Schtaab schur net.

Well, es muss Haus gebutzt warre, ob mer’s gleicht odder net. Un wie gschwinder un frischer mer draa geht, desde besser. Do gelt’s Schprichwatt: „Frisch gewagt is halwer gewunne.“ Der Kaerpet muss uffgenumme, gegloppt un widder nunnergelegt warre. Sell kann mer als noch schtaende, awwer’s schlimmscht kummt naachderhand—die gleene Taecks neischlaage. Ich daet gleiche zu wisse, wer sell duh kann, ohne sich en paar Dutzend mol uff die Finger zu gloppe. Do watt dem beschde Mann sei Geduld uff die Brob geduh. Wer net bei daere Arewet flucht, den daet der Deiwel yuscht so gut geh losse. Des Fluche is awwer en Sind. Ich fluch net, awwer—well, ich will nix saage.

Dann muss der Schtubbeoffe runner genumme, geblaeckt un uff die Seit gschtellt warre. Allererscht fallt’s Rohr ausenanner, un der Ruuss vum ganze Winder watt uff’m Bodde rumgeschtreet. Sell bringt widder die alt Adam’s Naduur ziemlich naegscht owwedruff, un es verdarebt all die Blessier vum Offeblaecke. Im Harebscht muss der Offe widder uffgschtellt warre, un do will’s Rohr nargets zamme fidde. Un wie meener ich draa glopp un zimmer, desde wennicher will’s fidde. Sell is en neie Versuchung, sich graefdich auszudricke.

Un alsemol geht darich der Summer en Schtick Rohr verlore, derno is der Henker widder los. Wann mer meent, es waer endlich alles recht un gut, do schmokt der Offe, dass mer schier verschtickt. Endlich findt mer aus, dass ’s Rohr zu weit in der Schannschtee neigschteckt warre is, so dass der Schmok ken Chance hot nauszugeh. Wann endlich alles gefixt is, findt mer aus, dass die alt Graet verbroche is, un’s Feier fallt all unne naus. Nau muss mer an die Offe Faundri geh fer en neie Graet, un do findt mer, dass sie kenne uff Hand hen un selle Satt Effe nimmi mache. Nau is’s Elend greesser wie emol. Die Offegiesser sin aa gscheide Leit. Sie wexle die Faeschens vun Effe, wie die Weibsleit ihre Haets un Dresses. Sell macht mehner Bisniss. Verleicht is mer glicklich un kann en neie Graet gegosse gricke, odder es koscht en neier Offe.

Es nemmt en ganzer Daag fer die Rumpelkammer zu butze. Die Schtubb is voll alt Gfraes, wu ken drei Cent wert is, awwer alles muss zweemol im Yaahr gebutzt un gut uffghowe warre, yuscht weil mei Fraa die Sache vun heem grickt hot. Die alt Wieg, wu mer schun 20 Yaahr nimmie geyust hen, en alde Backmuhl, en Backoffeschiesser, en Schpinnrad, en Haschpel, en gleener Webschtuhl fer Schtrumpbennel zu weewe, en Chapper Maschin, en Wascht Maschin, drei verbrochene Schockelschtiehl und viel annere Ardikel zu viel zu menschene. Ich hab des verschinnert Schtofft schun about fuffzeh mol gebutzt. Ich daet es gern alles uff der Holzblatz schmeisse un verhacke, awwer mei Fraa hot’s vun heem grickt, un es muss gut uffghowe warre.

Es nemmt aa about en Daag fer’s blechich Gscharr zu butze. Alles muss gfegt warre, bis es scheint wie Silwer. Do is en alde Giesskann, die hot siwwezeh Lecher, awwer mei Fraa hot sie vun heem grickt, un sie muss gut in Ehre ghalde warre. Do is en alt Bloshann, des is alles verroscht. Ich hab’s schun oft wegschmeisse welle, awwer allemol saagt mei Fraa: „Sell hawwich vun heem grickt,“ un sell settelt die Sach. Un do is en Buschel Korb voll alde Kaffeekessel, Panne Paettepaens un so Gfraes, wu gaar nix wert is, awwer mei Fraa hot’s vun heem grickt. Un so geht’s fatt, bis mer winscht, der Beddel haett’s all, des alt Schtofft.

Endlich kumme mer an der Keller. Die Esch muss naus, all des alt Schtofft muss gebutzt warre un die Waend misse geweisselt warre. Do is aa en Haufe alt Schtofft, wu mer net in zehe Yaahr geyust hen un aa sei Lebdaag nimmi yuse, awwer mei Fraa hot’s vun heem grickt. Do is en groosser Bauchzuwwer, en latt annere Ziwwer, wu ken Wasser meh halde, drei odder vier Sauergrautschtaenner, zwee ausgewohrene Waeschmaschine, drei Quiltfreems, zwee eisene Seefkessel, wu groosse Schpring hen un ken Wasser halde, un wer weess was alles. Des Schtofft daet gut Feierholz gewwe, un fer’s alt Eise kennt mer en bissel eppes gricke, awwer allemol heesst es: „Sell hawwich vun heem grickt.“ Ich hab alsemol schun so heemlicherweis zu mir selwer gwinscht, mei Fraa waer aa noch deheem, awwer saage daref ich nix.

Des Hausbutze is hadde Arewet, un debei grickt mer schwache Koscht, schier lauder uffgewaermde Schtumpe. Mei Fraa saagt, sie haett ken Zeit, beim Hausbutze gut zu koche. Awwer alles hot en End, so aa des Hausbutze.

Ich dreescht mich als mit dem Gedanke, dass es im Himmel ken Hausbutze gebt. Datt bleibt alles ewich sauwer. Die Schtroosse sin mit Gold geblaeschtert, un vun Kohleschtaab weess mer datt nix. Wie ich verschteh, is all der Schmok am’me annere Blatz. Vun eem Ding bin ich schur—wann ich mei Lebdaag widder heier, dann nemm ich en Meedel, wu net so viel Sach vun heem grickt. Es waer am beschde, wann sie net so viel Sach un recht viel Geld vun heem gricke daet.

Daniel Miller (1843-1913)

‚S KATZ DEITSCH SCHTICK

Faasnacht

Die Englische saage „Shrove Tuesday,“ die Pennsylvaanisch-Deitsche saage „die Faasenacht,“ „Faasnacht“ „Faschtnacht,“ „Fassnacht“ odder sogaar der „Pannekuchedaag.“ Die Deitsche sin, wie ihr schun wisst, menschdens Brodeschdande, un veralders hen sie nix vun dene Kannival gewisst, as die Gadollische so gegliche hen. Die Deitsche hen an dem Dienschdaag graad geduh, was sie an annere Dienschdaage geduh hen; die hen graad im Haus, in der Scheier un verleicht uff’m Feld weidergschafft. Awwer wie ihr gude Leit eich denke kennt, die Deitsche hen ihre Gebreiche ghat. Do sin en paar:
Hoffentlich scheint die Sunn schee lang am Dienschdaag; darich die Faschtzeit griege mer alle Daag graad so viel Sunneschei, as mer an Faasenacht griege. Un wann es dunnert un denno en schtaricker Wind kummt, warre die Bauer viel Frucht griege. Un wann ihr Weibsleit es Haus butze, dann misst ihr der Schtaab un Dreck iwwer die Leinfens schmeisse. Dann kummt’s Ungeziffer nimmi ins Haus fer’s ganz Yaahr. Awwer ihr dareft net naehe, schunscht lege die Hinkel net, un die Schlange kumme im Friehyaahr rei ins Haus!
Un ihr Holzhacker datt drauss. Wann ich ihr waer, daet ich awwer an der Faasenacht ken Holz hacke. Nee, ich daet mer verleicht ins Bee neihacke, un wie alli-epper weess, dutt ken Axwund an dem Daag heele. Ich daet iwwerhaabt ken scharefe Waerkzeich yuse, graad dieweil Wunde an Daag net recht heele wolle.
In deel Gegende hen die Kinner als der Schulmeeschder nausgschpatt. (Ya, sell hen sie aa als geduh vor em Grischdaag!) Die Kinner, wu’s erscht in die Schul kumme sin, hen die Leede zugemacht un die Dier gschlosse. Dann, wann noch en Schuler kumme is, hen die Kinner gegaxt un gegreht, hen dann „Hallo, Faasenacht“ gegrische, un no hen sie der Schuler reigelosst. Sell hen sie geduh, bis der Schulmeeschder kumme is. Dann hen sie widder gegreht un gegaxt, hen dann der Meeschder entwedder neigelosst odder nausgschpatt—der Gebrauch waar unnerschiddlich in de unnerschiddliche Gegende.
In deel Gegende, wie gsaat, hen die Kinner als der Meeschder nausgschpatt, un dann hen sie der eltscht Schuler aus der Schul die „Faasenacht“ gheesse. Awwer sell waar gewiss net so schlimm. Nee, es haett gewiss schlimmer sei kenne—mer haett sellem Daag der letscht aus’m Bett sei kenne, un sell waar en Sinn un en Schand! Der erscht, wu uffgschtanne is, waar der Hauslumpe, odder die Gluck, odder der Gansert, odder der Schpiellumpe Suckler. Awwer sell waar gewiss net so schlimm. Nee, mer haett der letscht sei kenne, wu uffgschtanne is. Dann waar mer „die Faasenacht“ (odder graad die Faas)—un sell, wie gsaat, waar en Schand.
Wann mer die Faasenacht waar, waar mer der ganz Daag ausgschpott warre, un mer hot viel Arewet zu duh ghat. Mer hot die Bedder mache misse, die Esch nausbringe un es Holz reibringe misse, un die Arewet in der Scheier duh misse.
Awwer wann mer vun der Schul heemkumme is, do waar die Memm Faasenachtkichelcher am mache. Un sie waare nadierlich viereckich—ya, viereckich, net rund! Un in der Mitt hen sie graad en gleener Schlitz ghatt. Ya, gewiss, sie hen ken Loch ghat! Ich saag’s noch ee Mol: Richdige Faasenachtkicherlcher waare viereckich un hen ken Loch ghat!
Nau, bischt du deitsch odder net, du muscht an der Faasenacht Faasenachtkichelcher esse. Ferwas? Well, heer mol zu! Wann du ken Kichelcher esse duhscht, dann bischt es ganz Yaahr net glicklich. Dei Flax watt gewiss net waxe, dei Grautkepp bleiwe ganz glee, dei Oier warre net ausbriehe—un du wattscht Gschwaere griege. ‚S is waahr!
Un bischt en Meed, dann nemmscht es erscht Kichelche, as gemacht hoscht, duhscht’s unnich dei Schatz, un nemmscht’s naus zum Brunne. Der erscht Mannskall, wu mit dir schwetzt, watt dei Mann warre. Un witt du es ganz Yaahr Glick hawwe, dann nemmscht die erscht drei Kichelche un duhscht sie uff en Fenschdergschtell—awwer saag’s ken Mensch! Dann kummt en gleener Mann, nemmt sie weg un esst sie—awwer saag’s ya ken Mensch!
Hoscht en Schparrkett? Gut. Nemm die Kett un mach en Ring demit uff’m Boddem. Dann duh die aerscht drei Faasenachtkichelcher uffbreckle un in der Ring schmeisse. Wann die Hinkel die Grimmle esse, dann dutt ken Hinkelwoi sie fange. Gewiss net!
Hoscht ken Schparrkett? ‚S macht nix aus. Schtrei die Grimmle im Scheierhof rum, un die Hinkel lege besser. ‚S is gewiss waahr. Un macht mer mit’m Fett, wu mer die Fettkuche drin gekocht hot? Mit dem Fett kann mer eppes Wehes gut heele. Un des Fett is gut fer Axschnitt Wehes heele. (Awwer vergess net: mer sett an der Faasenacht ken Holz hacke!). Un duh sell Fett uff die Axe vun deinre Wege. Ya, es macht gut Waageschmier, un wann du dei Waggeredder mit sellem Fett schmierscht, dann bleiwe die Geil immer schee ruhich, un (wie alli-epper weess) die Radde warre net die Ern fresse, wu du in denne Wegge hoscht.
Un nadierlich kann mer die Kichelcher net graad esse, wie sie sin. Nee, mer muss Melassich druff duh, odder mer schneid sie darich die Mitt un dutt Schmierkaes un Lattwarick druff. Un die menschde Deitsche dunke sie—in Kaffi odder Balsemtee odder Blohbarigtee. Ya, sell is awwer gut! Un wann etliche am Mittwoch noch iwwerich sin, dann ess graad weider. Waarem odder kalt sin sie am beschde!

Earl C. Haag