Kategorie-Archiv: ‚S Katz Deitsch Schtick

‚S KATZ DEITSCH SCHTICK


                                                                                                        Middaagesse in die Zwansicher

Ee Daag im Friehyaahr, siwwe Yaahr zerick im Yaahr 2005, hawwich Middaagesse im Yaahr 1925 gesse. ‚S iss narrisch, awwer ’s iss die Wahret!
Ich saag eich nau, wie’s g’haeppent iss. Mir waare en nei Haus am Land am Baue, un mir henn unser alt Haus in Lansdowne, PA reddi fer verkaafe gemacht. Eb sell Haus reddi waar, hemmer ausgefunne, ass Wasser im Keller nunnergeloffe iss. Nau, sell Haus hot alde, messne Rehr, un sie sinn datt gebliwwe zidder ass es gebaut waar in 1925. Wann der Bleischaffer in en Rohr neigeschnidde hot, hot er gfunne, ass es schier ganz verschtoppt waar. Mer henn doch neie Rehr neiduh misse.
Selle Rehr sinn hinnich der Wuhnschtubb ihrer Wand geloffe, un sie sinn zum Schpeicher seinre Baad-schtubb gange. Seller Tschabb waar awwer zu deier fer uns, noh hawwich viel vun der Arewet selwert duh misse. Wann ich die Leddel un Blaschder vun der Wand abgschnidde hab, fer die Rehr uffzudecke, hawwich en glee, leer Blatz unnich de Dreppe gfunne. In seller leer Blatz, ass in 1925 ganz iwwergeblaschdert iss warre, hawwich en Babierdutt gfunne.
Im Babierdutt hot’s en Eck gewwe vum Saendwitsch in Wachsbabier eigewickelt. Es waar Brot am Menscht. Was schunscht es drin ghatt hot, weess ich net, awwer’s waar net aarick viel. Es Brot waar gehl vun der Elt, unn’s waar drucke unn brocklich. En Saendwitsch vun 1925! Sell waar waricklich ebbes! Uffkoors waar ich aarick schtolz vun sellem, un ich hab’s rumgewisse zu Familie un Nochbern. Dann uff eemol hawwich en Nooschen im Kopp grickt fer’n Beis devun zu nemme. Noh hawwich ’s geduh.
Die Nochberin, wu graad newe mir gschtanne waar, hot aarick laut gegrische, un sie hot der Saendwitsch vun mei Hend zum Bodde nunnergschlagge. Uffkoors, ye-derebber weess, ass alde Esssache warre mit der Zeit immer meh deedlicher, un seller Saendwitsch waar voll achzig Yaahr alt. Wie ich noch am Lewe bin, weess ich net, awwer do schtehn ich vor eich.
Es hot graad ass wie en abgeschtanne Crouton gschmackt, glaawich. Sell waar net recht guud, awwer ich hab die Eidie guud gegliche, ass ich Middaagesse mit em Schaffmann in 1925 gedeelt hab!
Wisst dihr, was ich noh geduh hab? Ich hab der leer Blatz mit “drywall” widder zugemacht, awwer zaerscht hawwich der Saendwitsch im Wachsbabier un Babierdutt widder eigewickelt, noh in der leer Blatz zerickgschtellt, un mit sellem hawwich en katz Brief eigeschlosse. Seller Brief waar en Eilaading zu Leit in die weit Zukunft, fer Middaagesse im Yaahr 1925 – un aa in 2005! – zu deele.
Wer weess? Verleicht in die Zukunft, wann ich schun lang gschtarewe bin, kann eenichebber Middaagesse widder mit uns deele!

Kevin Sterner
Gilbertsville (PA)

Sell Schreiwes hot der Kevin Sterner glese beim Kutzeschtettel Folk Festival 2012. Es hot schpeeder im Schtettel Bockenheim im alte Land der „Hiwwe wie Driwwe Award for Pennsylvania German Literature 2012“ grickt.

‚S KATZ DEITSCH SCHTICK

Die Zeit

Zeitlang hawwich gheert: “Je laenger mer lewe, desto schneller vergeht die Zeit.”  Nau bin ich sechzich Yaahr alt un es iss beschur waahr!

Wie ich en gleener Buh waar, waar en ganzi Schtunn uff der Karichbank hocke en Ewichkeet!

Aa wann mir noht uff-gschtanne sinn, un henn gsunge, was mir aarick blessierlich waar, waar es doch unausschtehlich hatt, datt hocke un zuzuheere.  Ich hab gerutscht un gschpielt un unnich der Bank geguckt un em Liederbuch sei Bledder gezehlt!  Es hat awwer nix ausgemacht, graad dieweil all die gleene Kinner so ebbes gmacht henn!

Wie ich en yunger  Mann waar, hawwich en Job ass Schulmeeschder in Schillingschteddel grickt.  Derweil hawwich hatt denke misse, was mir in en ganzi Schtunn mache kenn-te, um Hochdeitsch un aa unsre liewe Mudder- schprooch besser schwetze zu kenne.

(Waahrlich gsaat iss Deitsch mei Muddersprooch nie gewesst. Ich hab sie darich die Yaahre langsam gelannt mit der Hilf vun guudi Leit wie Edward Quinter un Alice Spayd!)

Darich die Zeit sinn die Deitschschtunne katzer warre un die Sach zu lanne immer meh. Un bletzlich henn mir net genunk Zeit fer unsri Arewet. Un bletzlich warre die Schtunne zu katz!

Des waar aa der Fall in meim Lewe deheem, mit meinre Familie un meine Freinde. Es waar nie net genunk Zeit fer’s mache, was ich meenscht hab mache wolle. Un ich waar nie faddich mit meinre Arewet.

In de letscht zwanzich Yaahr sinn Waddeffesser un Internet un Elektro-Poscht in meim Lewe reikumme, un die Zeit geht nau als noch schneller! Mer kann sell schier net glaawe.

Mei Enkelkinner zeehle nimmi die Bledder in Lie-derbicher. Sie henn Bes-seres zu duh. Awwer wann sie rutschich sinn un net meh hocke kenne wehe die alde Leit ebbes mache welle, un sie misse waarde, dann denk ich zerick an die Karichbank un laechel. Gott schenk ihne schee lange Schtunne un loss die Zeit net iwwer schnell vun ihne verlaafe. Un wann sie aa gewiss emol selwert alt warre und deete zerickdenke ans Waarde vun mir, loss sie aa laechele.

David Hoffman

‚S KATZ DEITSCH SCHTICK

Zerickkumme zu mei Watzle

Heidesdaags deel Leit saage, mir misse zerickkumme zu unsere Watzle. Nau wisse mir, ass die Mensche kenn Watzle henn wie die Beem odder die Blanze henn. Unsere Watzle, ass uns Lewe gewwe henn, sinn unsere Eldre un Voreldre. Dann zu was misse mir zerickkumme? Sie meene, ass mir zu unsere Eldre ihrer Waertwelt zerickkumme misste. Un ich will eich saage, ass es aa mehner fer mich meene deet, un sell iss, was ich browier fer auszulege do.
Ich hab mei Fraa gheiert im Yaahr 1976. In vier Yaahr iss zu ‚re neie Heemet in Unner Naazrett Daunschip gezoge warre. Schpeeder waar ich en bissel wunnerfitzich wehich, wer mei Voreldre waare un wu sie gewuhnt henn ghatt. Die Gerichtbicher un Karichebicher sinn neigeguckt warre un die Gschichde vun sellre Gegend sinn gelese warre. Un was hawwich ausgfunne? Fer eens, sinn unser Haus un unsere Nochbere ihre Heiser nadierlich gebaut warre uff die Felder vun ‚re ganz alde Bauerei. Selli waar erscht en Deel vun de Penn Familie ihrm Druckenland Lossement, ass greesser ass wie 12,000 Acker waar. Die Penns henn en Landmesser, der William Parsons, gedingt, un er hot viele Bauereie ausgelegt druff, un die Mehrheit, ass er eigelaade hot fer druff schaffe, waare deitsche Bauere. Er hot gsaat, die Deitsche waere hattschaffich un schpaarsam. Die Deitsche waare yuscht Lehnbauere, awwer sie henn scheene Bauereie gemacht aus nix. Der erscht Lehnbauer uff em Land, wu ich un mei Nochbere wohne heit, waar der Nickolas Schall, eens vun meine Vor-eldre uff meim Daadi seim Seit. Er hot hiegezoge im Yaahr 1758, naachdem sei erschdi Bauerei nunnergebrennt iss warre im Insche Grieg.
Eb es 19 Yaahrhunnert aagfange hot, henn die Penn Familie all die Bauereie uff ihre Lossement verkaaft ghatt zu de Lehnbauere. Wann der Bauer, ass des Land ge-egent hot ee hunnert Yaahr schpeeder, geloffe iss iwwer der Waggebeiweg newich seinre Bauerei, sei Nochbere an der neegscht Bauerei waere der Daniel un die Anna Maria Schortz. Die Anna Maria waar en eldri Schweschder zu em Daniel Gradwohl, ‚me zwett Urgrossvadder vun mir.
Un sell iss net all. Geh der Waggebeiweg nunner, ass heidesdaags en breedi Schtross iss mit Blaecktop druff, un du kummscht zu ‚me Greitzweg baut in eenre Meil. Geh rechts datt nei, un die zwett Bauerei uff die links Seit waar in der Familiehand vun meine Gradwohl Voreldre vum Yaahr 1787 bis 1922. Es Land waar vum Dokder William Smith aus Filldellfi kaaft warre. Er hot’s grickt darich sei erschdi Fraa, die Ann, un die Ann hot’s ge-arerbt ghatt vun ihrem Grossvadder, em Dokder Thomas Graham, wer en Amt bedient hot in de Penn Familie ihre Owwerichkeit. Mei Grossdaadi, der Oliver, iss der letscht Vorelder gebore in em Bauerehaus, awwer mei Daadi hot aa gschafft uff em Land, wann er en Schpringer waar. ‚S iss en Schand, awwer sie henn yuscht sell Haus un die Scheier nunnergerisse. En Faeckdri watt gebaut warre datt.
Ya, ich kann saage, ich hab zerickkumme zu meine Watzle, zum Land, wu mei Voreldre gwuhnt henn, un ihre Lewe verdient henn.

Larry Gradwohl
Nazareth (PA)

‚S KATZ DEITSCH SCHTICK

Miracle Grow

Unser Familie waar arm, wu ich uffgwaxe waar. Mer henn fremme Esse ghadde. Mer henn en latt “Schadde Supp” gesse. Die Reseet iss wie des: Nemm en 15 Quart Kessel un fills drei Vaddel voll mit Wasser. Grick en Hinkel vun en Nochber. Heb der Hinkel iwwer es Wasser un schein en Flashlicht uff der Hinkel, so ass der Schadde uff’s Wasser fallt. Heb der Schadde uff’s Wasser fer fuffzeh Minudde. Grick eenichebbes, ass im Gaarde waxt un duh’s in die Supp. Loss es koche fer zwelf Schtunn. Nau hoscht “Hinkelschadde Supp”.

Alsemol simmer Fische gange an der Fountain Damm un henn en Carp gfange. Mer henn der Carp gebutzt un henn ihn uff en Beint Board genaggelt. Nemm der Beint Board mit der Carp druff un duh’s in der Kessel mit Wasser drin. Grick Sach vum Gaarde un duh’s ins Wasser un loss es koche fer 24 Schtunn. Der neegscht Daag nemm der Carp vum Board un schmeiss der Carp weg un ess der Beint Board. Am allererscht waar’s wennich zaeh, awwer iwwerdem iss mer’s gewehnt warre. Fer Desert hemmer die Drauwe vum Wandbabier gesse. Wammer uff en Rees gange sinn un henn gschtoppt an en Essblatz fer Esse, hot der Paep die Abwaardern gfrogt, eb sie charge deet fer Gravy. Sie hot “Nee” gsaagt. Noh hot er gfrogt, eb sie en Koscht uff Brot hedde. Die Antwatt waar widder “Nee”. “Guud,” hot der Paep gsaat, “geb yeders Kind en Schtick Gravy Brot un ich un die Memm verdeele en Hamburger!”

Im Summer hemmer en Gaarde geblanzt. Mer henn Brummvoggel Mischt geyuust fer Fassfett. Brumm-voggel Mischt iss hatt fer gricke, un mer henn ebbes schunscht yuuse misse. Der Paep hot gschtoppt an Kieffer’s Mihel un hot en Bax “Miracle Grow” kaaft. Es iss aa en guud Fassfett un macht groosse Tamaets. Sie waare so grooss, ass mer Pikters genumme henn. Die Pikters henn zwelf Pund gwooge.

Ee Daag hot der Paep in der Kopp grickt, wann’s so guud schafft uff Blanze, deet’s aa schaffe uff Gediere? Er hot en 10 Pund Millich Wutzli kaaft. Mer henn es Wutzli “Jecky” gedaaft. Mer henn wenich “Miracle Grow” mit sei Fuuder aageriehrt, un schur genunk, in drei Daag hot er 20 Pund druff geduh. Ee Daag iwwer em Jecky sei Fuuder aariehre iss der Bax “Miracle Grow” in der Brunne gfalle. Der neegscht Daag hot der Bump Haendel graad nuff in die Heeh gschtanne, un der Brunne iss nau en Artiesian Brunne, un’s Wasser schiesst fimf Fuuss in die Heeh!

All die Bauere rum henn gsehne, wie grooss, ass der Jecky waar, un henn ihre Loose briehe welle mit ihm. Der Paep iss noh in die Sei Brieh Bissness gange. Alle Mundaag Mariye hemmer der Jecky uffgelaade uff der Pickup Truck un henn ihn an die Nocher Bauerei genumme fer die Loose briehe. ee Mariye, wie mer raus kumme sinn fer ihn laade, hot der Jecky datt ghockt uff der Truck un waar reddi fer geh. Er hot gwisst, was sei Tschabb iss! En anner Mundaag Mariye hot der Jecky uff der Truck gedschumpt, un sei Gwicht hot die Tires flat gemacht un die Schprings verbroche! Der Paep hot noh gsaat: “Nau iss es Zeit fer der Jecky schlachde.” Er waar so grooss, ass mer en Krane vun Pottsville gricke henn misse fer ihn uffhewe. Mer henn ihn ausgenumme un abgezogge. Mer henn sei Haut verkaaft zu Wilson Sporting Goods Kumpni. Sie henn 152 Fuussballe aus sei Haut gemacht!

Mer henn so viel Fleesch ghatt, ass mer henn en Schtick ans Haus baue misse. Des nei Schtick waar en Laaf nei Freezer fer alles Fleesch, ass mer ghadde henn. Mer waare seilewes nimmi hungrich, un mer henn aa kenn “Hinkelschadde Supp” meh gemacht! Des iss mei Schtori, un ich schtick aa dezu.

Richard Savidge

 

‚S KATZ DEITSCH SCHTICK

Zeh gleene Amish Buwe

Zeh gleene Amish Buwe sinn mol in die Schtadt,
eener iss nei in en Bar, noht waar er glei gematt.

Nein gleene Amish Buwe henn die Meed gebsucht,
eener iss gebliwwe datt un watt heit als noch gsucht.

Acht gleene Amish Buwe sinn mol in en Schtor,
der eent, der hot en iPhone kaaft un losst es net vum Ohr.

Siwwe gleene Amish Buwe henn net gewisst, was duh,
eener not Cocaine browiert, nau iss er in sei Ruh.

Sex gleene Amish Buwe henn die Grundsau gsucht,
Yuscht eener hot der Schadde gsehn – vum Bishop – hot der gflucht!

Fimf gleene Amish Buwe sinn dabber uff en Rees,
der eent hett Arewet ghatt deheem, noht waar der Daadi bees.

Vier gleene Amish Buwe henn en Scheier gschtellt,
der eent, der iss glei nunner gschtatzt un nimmie in der Welt.

Drei gleene Amish Buwe sinn gange zu en Schul,
un eener hot die High School bsucht, sell waar ya net die Ruul.

Zwee gleene Amish Buwe henn ghockt datt in die Gmee,
eener hot Thromboses grickt, noht waar der letscht allee.

Ee gleener Amish Bu iss gloffe in die Leen.
En Truck iss gfahre aarick schtarick, noht waar er zimmlich bleen.

Zeh gleene Amish Buwe henn gelebt so gaern,
un uff em Feld schteht’s Welschkann hoch, wer grickt noht heem die Aern?

Milton Ivvahzvarich

‚S KATZ DEITSCH SCHTICK

Kumm, mer gehne Baere yaage

(tap legs in walking rhythm)
Kumm, mer gehne Baere yaage.
Was warre die Annre saage,
wann ich eener fang?
Mer sinn ya gaar net bang.
Nau, was iss sell? (shade eyes)

Oh nee! Graas!
Hooches, nasses Graas.
Mer kenne net driwwer. (hands high)
Mer kenne net drunner. (hands low)
Eens, zwee, drei: (finger counting)
Mer misse midde nei.
Swish, swish, swish, swish, swish, swish, swish, swish.
(wave arms back and forth)

(tap legs in walking rhythm)
Kumm, mer gehne Baere yaage …

Oh nee! En Rewwer!
En nasser, kalder Rewwer.
Mer kenne net driwwer. (hands high)
Mer kenne net drunner. (hands low)
Eens, zwee, drei: (finger counting)
Mer misse midde nei.
Splish, splash, splish, splash, splish, splash, splish, splash.
(stepping motions)

(tap legs in walking rhythm)
Kumm, mer gehne Baere yaage …

Oh nee! En Busch!
En duschbrer, kalter Busch.
Mer kenne net driwwer. (hands high)
Mer kenne net drunner. (hands low)
Eens, zwee, drei: (finger counting)
Mer misse midde nei.
Stumble, trip, stumble, trip, stumble, trip, stumble, trip, stumble, trip.

(tap legs in walking rhythm)
Kumm, mer gehne Baere yaage …

Oh nee! En Schneeschtarrem!
En eisicher, windicher Schneeschtarrem.
Mer kenne net driwwer. (hands high)
Mer kenne net drunner. (hands low)
Eens, zwee, drei: (finger counting)
Mer misse midde nei.
Hoo, hoo, hoo, hoo, hoo, hoo, hoo, hoo.
(wave arm, cover face)

(tap legs in walking rhythm)
Kumm, mer gehne Baere yaage …

Guck mol! En Hehling!
En aarick duschber Hehling.
Mer kenne net driwwer. (hands high)
Mer kenne net drunner. (hands low)
Eens, zwee, drei: (finger counting)
Mer misse midde nei.
Tiptoe, tiptoe, tiptoe, tiptoe, tiptoe, tiptoe, tiptoe, tiptoe.

(tap legs in walking rhythm)
Kumm, mer gehne Baere yaage …

Nau, was iss sell?
En glaenzich nassi Naas …
Zwee fusseriche Ohre …
Zwee groosse, runde Aage …
Scharefe Zaeh …
Sell iss en Baer!

(Retrace steps at double time)
Mach dabber: Zerick darich die Hehling.
Tiptoe, tiptoe, tiptoe, tiptoe, tiptoe, tiptoe, tiptoe, tiptoe.
Zerick darich der Schneeschtarrem.
Hoo, hoo, hoo, hoo, hoo, hoo, hoo, hoo.
Zerick darich der Busch.
Stumble, trip, stumble, trip, stumble, trip, stumble, trip, stumble, trip.
Zerick darich der Rewwer.
Splish, splash, splish, splash, splish, splash, splish, splash.
Zerick darich’s Graas.
Swish, swish, swish, swish, swish, swish, swish, swish.

Sehnscht unser Heisli?
Deer uff. Die Schteeg nuff.
Oh nee! Der Baer kann kann uns seh!
Schteeg nunner, Deer zu, nau iss Ruh!
Oh, wie nett, iss en groosses waarmes Bett!

Mer gehne kenn Baere meh yaage. Gell net!
Was denkscht?

Michael Werner
(iwwergsetzt aus em Englische)

‚S KATZ DEITSCH SCHTICK

‚S bucklich Mennli

Mir is mer yuscht eikumme, was mei Groossmammi als verzaehlt hot—as des Zeit vum Yaahr, wann mer’s Friehgaardesach naus hot, wei, des waar die Zeit vum Yaahr, wu die alde Leit als verzaehlt hen, as sie die gleene Mennlin gsehne hen rumher—in unnerschiddliche Bletz im Pennsylvaanisch Deitschland. 

Un des waar, uffkors, was die Englische un die Skotsch un die Eirische saage, as die „Fairies“ waerde, odder die gleene Leit, wu im Land rumschpringe.  Nau, die Eirische abaddich—die hen ihre gleeni Menner, as sie sehne un heere, un sie schwetze aardlich viel vun dem.  Awwer’s sin net viel Leit, as wisse, as die Pennsylvaanische Deitsche aa die gleene Mennlin ghat hen.

Nau, eens vun denne waar, uffkors, es „Bucklich Mennli,“ as sie ghat hen im Haus.  Un des waar die Hausfraa ihre Mennli gewest, was sie geglaabt hot drin.  Un en Latt vun denne alde Weibsleit hen en abaddicher Blatz in die Feierherd ghat, as sie net weckgekehrt hen, so as es „Bucklich Mennli“  schlofe kann datt. 

Es „Bucklich Mennli“ waar en gschpassicher Kall gewest.  Er hot, wann die Fraa am backe waar un’s is ‚re eppes gfalle, odder is ‚re en Mick in der Peideeg kumme, odder eppes wie sell, wei, hot sie, uffkors, gsaat—“des waar die Schuld vum Buckliche Mennli.“ Wann er net datt gewest waer, wei, waer des net ghaeppent.  Un awwer wann sie en guder Kuche gebacke hot—un der is schee luck (light) gewest, as er gut geroche hot un alles, wei, dann hot sie, uffkors, aa gsaat—“ya well, des muss mer em Bucklich Mennli gewwe, er hot mer mitgholfe fer den Kuche backe.“

John Brendel (1889 -1966)