Monatsarchiv: März 2012

‚S KATZ DEITSCH SCHTICK

Gebreiche im Matz

Graad wie die Englische saage mir Deitsche: „Wann der Matz wie en Leeb reikummt, dann geht er naus wie en Lamm.“ Awwer mir hen noch en Schprichwatt: „Wann im Hanning die Katz drauss in der Sunn schloft, dann muss sie im Matz zerick zum Offe.“
Un die Deitsche hen immer fer drucknes Wedder im Matz gebet. Sie hen als gsaat: „Der Schtaab im Matz is waert sei Gewicht in Gold,“ un „En Handvoll Schtaab is en Buschel Frucht waert.“ Awwer wann es im Matz dunnert, dann griege mer fer’s Friehyaahr viel Rege un dann en gudi Ernt.
Wann du im Matz en hohler Baamschtumbe findscht, wu Wasser drin hot, dann nemmscht du sell Wasser un duhscht es uff dei Sunneflecke, dann gehne sie weg. Wann du ken hohler Baamschtumbe hendich hoscht, dann nemmscht der Daa, as frieh mariyets im Matz drauss findscht; sell dutt’s aa.
Hoscht du wehe Aage? Dann nemmscht du in dem do Munet Matz die Satz vum’me Drauweschtock, as du abgschnidde hoscht un duhscht es uff dei wehe Aage. Sie warre ball besser. Un wann en verrenkder Gnechel grickscht, dann wickelscht en Oolehaut drumrum, as im Matz gfange hoscht. Der Gnechel watt ball besser.
Hoscht Obschtbeem? Wann’s im Matz Glatteis gebt, dann griege die Beem viel Obscht. Un wann du am siwwede Matz en Neschtli vun deinre Obschtbeem abschneidscht un dann wegschmeischt, draage die Beem aa viel Obscht.
Am Seent Paetrick’s Daag muscht du nadierlich dei Grautsume naussaehe. Veralders hen sell die Deitsche immer uff sellem Daag geduh, un aa wann der Schnee noch uff’m Grund waar.
Wann am siwwezehde eppes schunscht zu duh hoscht, dann kannscht bis em Detlaus Daag waarde. Sell is am eenundreissichsde Matz. Awwer nemm net der ganze Daag! Weescht du, am Detlaus Daag muscht du noch dei Haus butze, dann kummt es ganz Yaahr ken Ungeziffer ins Haus rei. Un vergess ya net! Am eenundreissichsde Matz muss aa es Fleesch aus’m Schmokhaus genumme warre.

Earl C. Haag

Deitsch Web-TV: Was fer en Schprooch iss neegscht?

Adam Yoder weess net, wu mer sei Satt „Deitsch“ verschteh kann im alte Land. Mer kenne ihm sell saage: In die Pfalz (Palatinate) im „Rhine Valley“. Datt schwetze die Leit en Mudderschprooch, ass aarick neegscht iss zu sell, was die Pennsylvanisch-Deitsche als noch am schwetze sinn.

Deitsch Web-TV: Deitsch Eye fer der Jersey Guy

Heit hemmer ebbes Abbadiches fer sehne. Nau, was haeppent, wann en Nei Jersey Guy naach Pennsylvaani kummt un deitsche Leit aadrefft. Die Jesse Tobin, der Matt Sicher un der Rob Lusch henn en glee Video geduh in deitsch un englisch) iwwer en Schtori wie sell. Guud Tschabb! „Hiwwe wie Driwwe“ deet gleiche, meh Videos zu sehne uff Youtube wie sell – awwer ferschur gaaaaanz deitsch. Was seid dihr am driwwer denke, Jesse, Matt un Rob?

‚S KATZ DEITSCH SCHTICK

‚S Wedder brecht

Gott Lob! Die bidder Kaelt
Weicht widder aus der Welt;
Schnee un Eis fange aa zu rinne,
Dausend Schtraemcher kammer finne.

Der Himmel schteht so hoch un bloh,
Die Wolke sin meh geel wie groh;
Die waarme Windcher saeusle schun,
Un pischbre vun’r heehre Sunn.

Was waar doch des en Kaelt —
(Mer haett sie net beschtellt.)
Hunnert Fiess, un noch meh Ohre
Sin gewiss schun lengscht verfrore!

Fer Gleeder hot mer viel verwendt,
Un Kohle haufeweis verbrennt;
Die Bedder waare hoch gemacht,
Doch ohne Schtolz un ohne Bracht!

Ich saag: So is mer’s recht,
Ass endlich’s Wedder brecht;
Dicke Reck un dicke Decke,
Meege sie mer ball verschtecke!

Der Aerd ihr Leichegleed
Is mer schun lang verleed;
Waer’s immer weiss un kalt,
So waer mer schun zu alt.

Es Wedder wexelt um,
Un yedes freet sich drum.
Yeder Daag watt’n bissche lenger —
Yedi Nacht en bissche enger.

Do guck ich nau mit Freede zu!
(Was kennt ich dann aa mehner duh?)
Ich sag’s frei raus: So is mer’s recht,
Gott Lob un Dank, ass’s Wedder brecht.

Eli Keller  (1825-1919)

‚S KATZ DEITSCH SCHTICK

Hausbutze

Schier alles hot zwee Seide—en aagenehme un en unangenehme. In daere Welt is alles darichnanner gemixt. ‚S Gude is net all uff eem Haufe, un’s Schlecht aa net.

Ich bin als froh, wann der lang un kalt Winder vorbei is, wann’s Friehyaahr kummt, wann die Kaschebaem bliehe un die Veggel singe. Awwer dann kummt aa eppes, was die Blessier widder en wennich verdarebt—’s Hausbutze. Sell kummt alle Friehyaahr so regler wie der Kalenner brofezeit. Ich daet net viel drum gewwe, wann ich net helfe misst. Awwer ich muss meiner Fraa helfe Hausbutze, un sell is graad, wu der Haas im Peffer hockt. Es is aa gaar ken Ausweiche.

Ich hab schun alles browiert. Haus muss gebutze warre. Alles watt dreckich un schtaabich, un do muss gebutzt warre. Ich hab schun oft gewunnert, ferwas der Dreck un Schtaab is. Un der Schtaab kummt aa iwwerall hie, es macht nix aus, wie mer alles verwaahrt. Er kummt in alle Schaenk, Schublade un Kischde. Ya, der Schtaab is schlimmer wie die Dieb. Ich kann die Dieb aus meiner Seef halde, awwer der Schtaab schur net.

Well, es muss Haus gebutzt warre, ob mer’s gleicht odder net. Un wie gschwinder un frischer mer draa geht, desde besser. Do gelt’s Schprichwatt: „Frisch gewagt is halwer gewunne.“ Der Kaerpet muss uffgenumme, gegloppt un widder nunnergelegt warre. Sell kann mer als noch schtaende, awwer’s schlimmscht kummt naachderhand—die gleene Taecks neischlaage. Ich daet gleiche zu wisse, wer sell duh kann, ohne sich en paar Dutzend mol uff die Finger zu gloppe. Do watt dem beschde Mann sei Geduld uff die Brob geduh. Wer net bei daere Arewet flucht, den daet der Deiwel yuscht so gut geh losse. Des Fluche is awwer en Sind. Ich fluch net, awwer—well, ich will nix saage.

Dann muss der Schtubbeoffe runner genumme, geblaeckt un uff die Seit gschtellt warre. Allererscht fallt’s Rohr ausenanner, un der Ruuss vum ganze Winder watt uff’m Bodde rumgeschtreet. Sell bringt widder die alt Adam’s Naduur ziemlich naegscht owwedruff, un es verdarebt all die Blessier vum Offeblaecke. Im Harebscht muss der Offe widder uffgschtellt warre, un do will’s Rohr nargets zamme fidde. Un wie meener ich draa glopp un zimmer, desde wennicher will’s fidde. Sell is en neie Versuchung, sich graefdich auszudricke.

Un alsemol geht darich der Summer en Schtick Rohr verlore, derno is der Henker widder los. Wann mer meent, es waer endlich alles recht un gut, do schmokt der Offe, dass mer schier verschtickt. Endlich findt mer aus, dass ’s Rohr zu weit in der Schannschtee neigschteckt warre is, so dass der Schmok ken Chance hot nauszugeh. Wann endlich alles gefixt is, findt mer aus, dass die alt Graet verbroche is, un’s Feier fallt all unne naus. Nau muss mer an die Offe Faundri geh fer en neie Graet, un do findt mer, dass sie kenne uff Hand hen un selle Satt Effe nimmi mache. Nau is’s Elend greesser wie emol. Die Offegiesser sin aa gscheide Leit. Sie wexle die Faeschens vun Effe, wie die Weibsleit ihre Haets un Dresses. Sell macht mehner Bisniss. Verleicht is mer glicklich un kann en neie Graet gegosse gricke, odder es koscht en neier Offe.

Es nemmt en ganzer Daag fer die Rumpelkammer zu butze. Die Schtubb is voll alt Gfraes, wu ken drei Cent wert is, awwer alles muss zweemol im Yaahr gebutzt un gut uffghowe warre, yuscht weil mei Fraa die Sache vun heem grickt hot. Die alt Wieg, wu mer schun 20 Yaahr nimmie geyust hen, en alde Backmuhl, en Backoffeschiesser, en Schpinnrad, en Haschpel, en gleener Webschtuhl fer Schtrumpbennel zu weewe, en Chapper Maschin, en Wascht Maschin, drei verbrochene Schockelschtiehl und viel annere Ardikel zu viel zu menschene. Ich hab des verschinnert Schtofft schun about fuffzeh mol gebutzt. Ich daet es gern alles uff der Holzblatz schmeisse un verhacke, awwer mei Fraa hot’s vun heem grickt, un es muss gut uffghowe warre.

Es nemmt aa about en Daag fer’s blechich Gscharr zu butze. Alles muss gfegt warre, bis es scheint wie Silwer. Do is en alde Giesskann, die hot siwwezeh Lecher, awwer mei Fraa hot sie vun heem grickt, un sie muss gut in Ehre ghalde warre. Do is en alt Bloshann, des is alles verroscht. Ich hab’s schun oft wegschmeisse welle, awwer allemol saagt mei Fraa: „Sell hawwich vun heem grickt,“ un sell settelt die Sach. Un do is en Buschel Korb voll alde Kaffeekessel, Panne Paettepaens un so Gfraes, wu gaar nix wert is, awwer mei Fraa hot’s vun heem grickt. Un so geht’s fatt, bis mer winscht, der Beddel haett’s all, des alt Schtofft.

Endlich kumme mer an der Keller. Die Esch muss naus, all des alt Schtofft muss gebutzt warre un die Waend misse geweisselt warre. Do is aa en Haufe alt Schtofft, wu mer net in zehe Yaahr geyust hen un aa sei Lebdaag nimmi yuse, awwer mei Fraa hot’s vun heem grickt. Do is en groosser Bauchzuwwer, en latt annere Ziwwer, wu ken Wasser meh halde, drei odder vier Sauergrautschtaenner, zwee ausgewohrene Waeschmaschine, drei Quiltfreems, zwee eisene Seefkessel, wu groosse Schpring hen un ken Wasser halde, un wer weess was alles. Des Schtofft daet gut Feierholz gewwe, un fer’s alt Eise kennt mer en bissel eppes gricke, awwer allemol heesst es: „Sell hawwich vun heem grickt.“ Ich hab alsemol schun so heemlicherweis zu mir selwer gwinscht, mei Fraa waer aa noch deheem, awwer saage daref ich nix.

Des Hausbutze is hadde Arewet, un debei grickt mer schwache Koscht, schier lauder uffgewaermde Schtumpe. Mei Fraa saagt, sie haett ken Zeit, beim Hausbutze gut zu koche. Awwer alles hot en End, so aa des Hausbutze.

Ich dreescht mich als mit dem Gedanke, dass es im Himmel ken Hausbutze gebt. Datt bleibt alles ewich sauwer. Die Schtroosse sin mit Gold geblaeschtert, un vun Kohleschtaab weess mer datt nix. Wie ich verschteh, is all der Schmok am’me annere Blatz. Vun eem Ding bin ich schur—wann ich mei Lebdaag widder heier, dann nemm ich en Meedel, wu net so viel Sach vun heem grickt. Es waer am beschde, wann sie net so viel Sach un recht viel Geld vun heem gricke daet.

Daniel Miller (1843-1913)