Category Archives: Pfalz und Pfälzisch

Unterstützt das Crowdfunding des Projekts “Dehäm – Pälzer in de Pampa”!

Hier geht es direkt zum Crowdfunding …

Auswanderer aus der Pfalz haben sich nicht nur in Pennsylvania niedergelassen. Spuren haben Pfälzer auch in Irland, Osteuropa und Südamerika hinterlassen. Vor allem im Süden Brasiliens findet man sie noch: Menschen, die einen Dialekt sprechen, der uns irgendwie bekannt vorkommt. Bis zu zwei Millionen Brasilianerinnen und Brasiliander sprechen das sogenannte “Riograndser Hunsrickisch”. Die meisten Ähnlichkeiten gibt es sprachlich und kulturell mit dem Hunsrück im nördlichen Rheinland-Pfalz. Aber wir dürfen nicht vergessen, dass zum Beispiel die Gegend um Simmern auch einmal zur Kurpfalz (Pfalz-Simmern) gehört hat. Grund genug also, sich mit dem Thema einmal filmisch zu beschäftigen, zumal im Jahr 2024 diesseits und jenseits des Ozeans das Jubiläum “200 Jahre Deutsche in Brasilien” gefeiert werden konnte.

Das Filmteam um den pfälzischen Musiker Monji El Beji begibt sich in diesen Tagen auf eine Reise, um Kultur und Sprache der Brasiliendeutschen filmisch einzufangen. Damit endet nach acht Jahren die Kooperation von “Hiwwe wie Driwwe” und den südpfälzischen Filmemachern. “Hiwwe wie Driwwe” dankt für die während dieser Zeit immer hervorragende Zusammenarbeit, bleibt „Hiwwe wie Driwwe“ und feiert bald 30. Geburtstag mit neuen Projekten. Der neue Film erscheint mit anderem Titel unter dem Label Pfalzfilme.

Das Crowdfunding für das Filmprojekt läuft noch bis Mitte Oktober 2025. “Hiwwe wie Driwwe” freut sich, wenn ihr dieses ambitionierte Projekt in den kommenden Wochen noch nach Kräften unterstützt – damit es erfolgreich abgeschlossen werden kann.

Hier ist der Link zum Crowdfunding: https://www.startnext.com/dehaem-paelzer-in-de-pampa

Michael Werner (Gründer + Herausgeber von “Hiwwe wie Driwwe”)

Erfolgreicher Start für neue Elwedritsche-Website

http://www.paelzer-elwedritsche.de – Die Website zum Buch

Erfolgreich gestartet ist die neue Website “paelzer-elwedritsche.de” zum kulturhistorischen Hintergrund des vermeintlichen pfälzischen Fabelwesens, die parallel zur Veröffentlichung des Buches “Elwedritsche – Dunkle Gefährten” online gestellt wurde. In nur acht Wochen verzeichnete das Angebot bereits über 5.000 Abrufe.

In Ergänzung zum Buch wird hier in aktuell 36 Rubriken der historische und linguistische Background des Phänomens weiter beleuchtet. Während das Buch die kulturelle Verbindung zwischen der Pfalz und Pennsylvania in den Mittelpunkt rückt, betrachtet das neue Online-Angebot das Thema aus der Perspektive der indoeuropäischen Wanderungsbewegungen. Beginnend mit der Zeit der mesopotamischen Hochkulturen im 3. Jahrtausend v. Chr. wird der Weg eines Phänomens beschrieben, das sich im Verlauf der Geschichte immer wieder wandelt und in der Pfalz heute als “Elwedritsch” bekannt ist.

Die Website listet Quellen, nennt interessante weiterführende Links und weist insbesondere auch auf Videos hin, die das komplexe Thema aus unterschiedlichen Perspektiven beleuchten. Feedback zum Buch wird hier ebenfalls publiziert.

Die Informationen auf “paelzer-elwedritsche.de” werden fortlaufend ergänzt und aktualisiert.

Elwedritsche in der SWR Landesschau

Michael Werner mit Patricia Küll und dem Buch “Elwedritsche – Dunkle Gefährten”

Herzlichen Dank für die Einladung in die SWR Landesschau am 3. Juni 2025 in Mainz. Ich war nicht sicher, wie man ein doch recht komplexes kulturhistorisches Thema wie das Phänomen “Elwedritsch” in zwölf Minuten Interview bekommt. Ob das geklappt hat, kann überprüft werden, wenn man hier klickt.

Gerda

Preisträger beim “Pälzer Prosa Preis 2025”: Stefan Klopp aus Bliesransbach

Von Stefan Klopp (Bliesransbach)

‘S letscht hónn ich umm Spicher nochemól de alde kläne Kinnerkoffer von minner Oma enn de Hónd gehaat unn dó hónn ich ónn die Geschicht dódezu misse denke, die wo minni Großmómme mir immer verzehlt gehaat hat:

Die Geschicht spillt emm Jóhr 1939, dó isch minni Großmómme noch e klänes Mäde von so 6 – 7 Jóhr gewän.Von dort ón, wo se gebor genn isch, bis dorthien enn sellem Jóhr, isch enn dem kläne Dorf emm Bliesgau alles gónz normal gewän. Minn Großmómme isch mit drei Geschwischdre dort uff’m Dorf uffgewachs, se hónn e klänes Hissje unn e Stall gehaat mit e paar Wutze, rer Geiß unn e paar Hinkle, de Babbe hat uff’m Halberch geschafft – Unn jetze verzehlt minn Großmómme widschder:

„Awwer dónne – änes scheene Daas – unn es isch eijentlich wirklich e schenner Daa gewän – es war noch warm, die Liet hónn dälsewies Grummet gemach gehaat – unn doch isch ónn däm 1. September 1939 uff ämól alles ónnersch gewän – unn nóde nix meh so wie vóredrón. De Kriech isch kumm – awwer noch sinn kä Bombe gefall, oder isch a nurre geschoß wor – nää – awwer uff ämól hat’s gehäschd: Mir misse furt! Mir misse furt!? Was hat das fir e klänes Mäde von 6-7 Jóhr solle häsche? Furt? Wohien? Fer wie lóng???

De Birjermäschder isch met der groß Schell durch’s gónze Dorf góng, hat ónn die Diere gekloppt unn die Liet triwweliert, fer sich fertig se mache. Es käme Busse, die wirde allegär mitholle, mer soll awwer nur es Needischde mitholle! Mitholle! Es Needischde! Awwer was, was isch fór mich es Needischde? Es hat noch gehäsch, es wär nur fer 14 Daa. Die Mómme hat e Koffer met Kläder gepackt, Bettzeich unn so Króm, awwer das war’s a schunn, meh ham’mer jó nidd gepackt.

Unn ich, was soll ich’an mitholle? Enn minnem kläne Kinnerkefferchje ware än/zwei Mondure drin, e paar Unnerbuxe, Unnerhemde unn Strimp – ferdich. Unn jetz? Isch das alles, was ich mitholle kónn, was ich mitholle derf? Unn’s Gerda? Wo isch’s Gerda? Es Gerda muss ich doch mitholle! Ich kónn doch nidd ohne es Gerda fahre!

Es Gerda, das ich minn Pupp gewän – ohne die kónn ich doch nidd fahre!!!

Zwei Stunn ham’mer Zitt gehaat, fór’s Neddischde se packe – unn fór mich war’s Gerda es Needischde. Ich honn’s a nidd misse suche – vill Spillzeich ham’mer jó nidd gehaat – unn ich hónn’s gekrómschd, feschd ón mich gedrickt unn mit enn de Bus geholl.

Wie mer dónn durch’s Dorf ónn unserm Huss verbei gefahr sinn, hat unser Geiß noch gónz versteert uss’m Schierdóór geluht unn mir sinn e paar Tränchjer de Backe erunner gerollt! Die missde mer doch a mitholle! Was passiert jetz mit der? Awwer dó ware mer a schunn furt.

Mir sinn e gónzer Sturme mim Bus uff de Zuch nó Saarbrigge gefahr unn dónn ómm Bóhnhóff ussgesteiht; hunnerte von Liet vunn iwwerall her, die Mómme met uns vier Kinn de Koffere unn nix wie Durchenónner unn Bagasch, alles isch drunner unn driwwer góng. Die ville Liet hónn gar nidd allegär enn die normale Wän vom Zuch enenngepasst. Dó hónn se naue Waggonge misse ónhinkge, wo sunsch es Vieh met gefahr genn isch – unn dó isch passiert: uns hónn se gónz óm Schluß als Leschdes noch enn de Waggong eninngepercht – die schwär Waggong-Dier uss Holz unn Ise isch zugeschlah unn’s Gerda war – . . . nä, nidd furt, awwer verrobt unn gedält – ich hón nurremeh äner Arm von minner scheen Pupp enn der Hónd gehaat, das ónnere isch druß blieb – – – . Ich hónn nadierlich gekrisch wie óm Spieß, geje die Dier geträt, awwer es hat kä Wert gehaat, de Zuch isch gefahr – gefahr – gefahr – unn gefahr – uns Gerda, de Reschd vum Gerda, hónn ich nie meh gesiehn. Nur de Arm, dänne äne, armseeliche, verrobte Arm hón ich gónz feschd ón mich gedrickt unn nimmeh losgeloss.

Ich wäß nimmeh wónn mir ónkumm sinn wo’s gewän isch – irjendwo emm Hessische. Dó sim’mer dónn vumm Wóón erunner dort ómm Bóhnhóff ussgeladt unn verdält wor. Nó unn nó sinn allegär unnerkumm, nur mir hónn noch wie lóng dó gestónn, bis ball känner meh dó gewän isch. Awwer dónn isch doch noch e Mónn kumm, wo Plätz gehaat hat, fer e Frau mett vier Kinner! Der hat dónne gesaat: „Wir können euch nehmen!“ Das isch de erschde Satz gewän, wo ich enn minnem Läwe geherrt hónn, wo nidd Platt gewän isch. „Wir könne  euch nehmen!“ Känner hat mer meh ebbes abgeholl, furtgeholl, weggeholl! Nä, mir hónn jetzt ebbes kritt – e naues Dehämm! Der Mónn hat uns uff sinn Pärdskarre gelaad. Die Mómme unn die ónnere, greßere Kinn sinn hinne uff de Wóón. Zu mir hat der Mónn gesaat: „Komm du zu mir, ich kann dich auf den Schoß nehmen!“ Ich hónn mich bei denne Mónn uff de Gerre gehuckt unn gónz feschd de abne Arm vum Gerda gehall. Dó hat der Mónn noch gesaat: „Keine Angst mehr, ich nehme sie dir nicht weg!“ Spät ómends sin’mer uff’m Hoff vun dem Mónn ónkumm. Sinn Frau hat schun vórón der Hussdier gestónn unn gesaat: „Kommt nur herein. Da liegen Schlafkleider und Bettzeug für euch!“ Mir Kinn sinn, weil mer jó allegär noch ziemlich klän gewän sinn – all in än Bett eninn kumm unn hónn de quere Wää näwenónner gelää. Ich hónn als noch de Arm vom Gerda enn minne kläne Händchjer gehall unn bin nó unn nó enngeschlóf.

Uss zwei Wuche, wo mer hónn solle dort bliwwe, isch’s nägsch e gónzes Jóhr wór.

Dónn sim’mer redour – unn em Dorf isch alles ónnersch gewän – gónz ruich – seersch emol – kä Kih enn de Ställ, kä Geiße, kä Wutze, kä Kinn uff de Gass, die Hieser leer, die Diere unn Finschdre uffgerobt, die Scheiwe kabuttgeschlaa, die Mewele dälsewies druss uff de Stróß, es Gescherr uff de Bodem geplackt unn die Kläder uff de Powei verdält. Uss minne Kläder, wo ich mittgeholl hott, war ich schunn ball erussgewachs, desweje war enn minnem Kefferchje a nimmeh vill drenn – eijentlich nur noch de abne Arm vum Gerda – denne hónn ich kinne mitholle – vun dehemm enn die Ewakuierung unn von de Ewakuierung widder mit enns Dehämm. Mitgeholl vun dómóls hónn ich nidd vill – vielleich sogar nur de abne Arm vum Gerda – ich hónn ne heit noch!“

So hat’s mer minni Großmómme immer verzehlt. Unn ab unn zu holl ich a als emól denne abne Arm uss dem kläne Kinnerkefferchje unn denke drón, dass der es enzichde war, was minn Oma uss ihrer Kindhätt hat kinne mitholle – awwer mir hat se doch noch gónz vill genn: vill Erlebtes, vill Geschichte vum Läwe, so wie die dó, wo ich allewill grad uffgeschrieb hónn.

Taxi

Berthold Kracke aus Grendelbruch (F): Preisträger beim “Pälzer Prosa Preis 2025”

Von Berthold Kracke (Grendelbruch, F)

S’ Knielinger Kraftwerk habbe se hinner sich gelasst und domit aach die harte Zeite vom Brunno – im Klinikum – in Karlsruh.

Bei Maxau üwwer de Rhai drüwwer

un endlich:

Pälzer Bode unna de Räder.

S’Taxi nemmt die A Fünfe Sechzich,

de’weil : uf sei weich un’ rund g’schwungene Art, de Pälzer Wald de Horizont ma’kiert. Von hinne links de Gruß vom guude alde Trifels, die feschte Burch.

„Gott sei donk dehääm!“ sagt de Brunno zum Taxifahrer.

Der nickt bloß.

Heijoo! Denkt de Brunno: Enna vom Nahe Oschte!

De Mann, erschter Blick uhscheinbar , awwer am Finger en goldene Siechelring. Üwwerraschung:

Uf demm isch ä Kreiz druff!

De Bruno denkt:

Än komische Heiliche.

„Ich bin von de Südpalz,“ kummt de  Brunno ins Verzähle.

„Zwische de Rääwe ufgewachse,wääsch!?“

De Taxifahrer heert bloß zu.

Uf de Audobahn, Richtung Norde, ruft de Brunno.

„Do gugg! D’Villa Ludwigshöh’! Un hinne draa: s’Hambacher Schloß!“

„Heimat oh Heimatland!“ Schwärmter seelig in ämm Fort.

Plötzlich stutzter.

„Schuldichung, wann ich so perseenlich werdd. Awwer Eier Heimat isch scho ah  weit weg, in de Sandwüüschte, do unne?“

„Ich Ludwigshafe  wohne’ “ Erklärt de Fahrer. „Früher  Alleppo , Syrie.“

„O jeee,“ kommentiert de Brunno. „Volls Krisegebiet. Awwer jetzt bisch jo in de Palz.“ Un er erkunnigt sich:

„ Syrie? Do isch doch aaach  s’Zwäääääästromland? Do wo de  

de Gaarde Ede war? S’Paradis?

Heah! Bei uns gäbbts Edekobe. Des isch  aach Paradies – odda?“

De Fahrer nemmt grad d’AudobahnAusssfahrt.

„Glei dehäääm!“ freut sich de Brunno

 Jetzt fangter aach noch zum Singe ah:

„Mei Mudda hodd’n Gutzelstand,

do owwe uf de Dannstadter Heeh…

Jetzt lachter sogar,… de Chauffeeeer.

„Soo lang war ich im Krankehaus   geleche!“ Sinniert de Brunno.

„Sogar im Koma! Awwer heit gehts

nix wie häääm.“ 

De Taxifahrer quittierts middem Goldzahn Lächle.

De Brunno spürt sei Läwenskraft in allene Glieder! Er fühlt sich elastisch un’ soo energiegelade, wie selte zuvor.

„De gonze Krankehaus  Zinnower: Vergangeheit!

Heit strotzter nur so vor Elan, de Brunno. Wie frieher – wo sei Vadda als üwwer ihn g’sagt hot: Än echte Pälzer Bu! De Stärkschte von de Klass!

„Hier ei’bieche!“ Gäbbt de Brunno s’ Kommando

„Do geht’s zu de Ludwigstroß Zwäe vierzich. Do kenn ich jeden Stäää.“

S’Taxi kommt zum Halte un’ de Chauffeur macht Meldung:

„Ludwigstraaß Zwei – Vierzig.“

De Brunno guggt – un glaabts ned.

„Wo isch denn do Ludwigstroß Zwäe vierzich? Mir sin doch komplett falsch! Merksch du des ned?“

„Hier Adress!“ Betont de Fahrer uhmissverständlich.

Jetzt isch de Brunno empört. 

„Ich wärd doch wisse, wo ich woohn! Mir sin doch krotteverkehrt!“

S’Taxi steht mit laaafende Moodor am Stroßerand. – De Brunno isch  mehr un’ mehr   irritiert. Hier steh’n   sämtliche Heisser von de Nachbarschaft, bloß: Seins dud fehle.

„Mei Heissl!“ Rufter entsetzt.

„Ä Abrissbaustell’!“

Hinner ännere Gitterabsperrung nemmt de Brunno noch ä Üwwerbleibsel von sei’m Hofdor wahr. Un’ ä Eck steht noch! Von de Hausswand.

Do hinne dra war die Küch??

„Des kann ned wohr sei!“ Zweifelt de Brunno.

„Mir hän doch scho drin g’wohnt! Ich war zwar noch am Renoviere, bis halt der dabbiche Uh’fall bassiert isch! Awwer: s’war unser Heiss’l! Und jetzt? Do siehts  aus wie im Kriech!“

De Taxifahrer määnt nachdenklich.

„Wie meine Land…..Aleppo viel so aussehe… Syrie kaputt“

„Awwer des isch doch gonz was anneres!“ Brüllt de Brunno.

„Wie kann dennn so ebbes passiere?“

Er steicht zornig aus’m Taxi aus un’ schmeißt d’Beifahrertür zu. Sei Wut steichert sich nochemol, wie er denne Schriftzug liest, uf’m Werbebanner:

Hier entsteht Wohnraum im guten Stil

De Taxifahrer kommt jetzt  aach. Er folgt sei’m verzweifelte Fahrgascht, als müsster uf denne ganz b’sonnersch acht gäwwe.

„Wie wenn ä Bomb ei’geschlache hätt!“

Plärrt de Brunno mit feuchte Aaache.

De Syrer kennt  sich mit derartiche Katastrophe aus. Er wääß, wie s’sichs ah’fühlt, vor de Üwwerreschte der eigene Behausung zu stehe, wenn alles verlore isch.

„Was isch denn do bloß bassiert?“ Stammelt de Brunno.

„Viele lang Krankehaus gewese.“ Erklärt de Taxifahrer un stellt sich newwe sein Fahrgascht na.

„Familie nix mehr Geld für Haus bezahle …..dann verkaufe.“

„Ohne mich zu frage?“

Poltert de Brunno.

De Taxifahrer bleibt  ruhich  un widderholt:

„Lang Krankehaus! Viele Koma.“

Do halt sich de Brunno in seinere Not alle beide Händ vor’s G’siecht.

„Wiesoo isch jetzt mei Fraa ned do und de Sohn?“

De Taxifahrer zuckt nur d’Axle.

 „Waaas?!“

Ruft de Brunno g’reizt. Er will doch bloß ä klare Antwort.

„An de morge früh…“ beginnt de Taxifahrer….. Er muss sich  awwer erscht die passende deutsche Wörder z’samme suche und uf de Zung zurecht leche.

„Alle bei dir gewese! An de Krankbett! Alle da gewese!  Und Chefe-arzte komme. Dann Kopfe nicke. Und:

Alle Geräte:….. Abschalte…..

„Nää!!

Määnt de Bruno.